HÀI CÚ NHẬT BẢN - BỨC TRANH THỦY MẠC TRONG THƠ

Hài Cú Nhật Bản_Bức Tranh Thủy Mặc Trong Thơ
(Bài sưu tầm)

Đọc và viết Hài Cú (haiku), được thực hành rộng rãi đến mức có thể xem chúng như thành tố của văn hóa dân tộc Nhật. Sự ngắn gọn và tính chất đơn giản biểu kiến của mười_bảy_âm_tiết (5/7/5) đã góp phần cho Hài Cú trở nên phổ biến trong giới bình dân và chủ yếu được làm vì niềm hân hoan của tác giả và bằng hữu.
Hài Cú trong tay những bậc thầy vĩ đại lại là một hình thức ngệ thuật đòi hỏi nhiều công phu, yêu cầu tuân thủ các tiêu chuẩn mỹ học nghiêm ngặt về tính cụ thể, tính khách quan và tính gợi ý.

Moritake một tu sĩ thần đạo đã có bài thơ nổi tiếng:

Đào hoa rời rụng
Trở lại cảnh xanh
Ồ cành bướm lung linh

Có cảm hứng từ một dòng kinh: ‘ một cánh hoa rụng có thể trở lên cành của nó không?’
Còn Sòkan lại có những hình tượng tài tình:

Nếu vần trăng tra cán
A rạng ngời
Cây quạt

Và Teitoku thí có những thi tứ đích thực:

Ồ utsugi
Tuyết nguyệt hoa hiển lộ
Tức thì

Trọng điểm ở đây là ‘ tuyết-nguyệt-hoa’ bộ ba truyền thống về cái đẹp. và những bông hoa trắng nhỏ trên những bụi utsugi rất giống những mảng tuyết đọng trong tranh thủy mặc.
Nếu ta có ấn tượng mô hồ sinh ra do cách viết quá cô đọng, hay cảm thấy khó hiểu trước những tuyệt tác thì ta nên nhớ rằng ‘ nghệ thuật liên quan đến cảm xúc của con người hơn là hành vi’. Vậy ta hãy cảm nó hơn là cố công giải nghĩa nó. Và sau đây:

Những trái ớt son
Đôi cánh chắp
Tung tóe lũ chuồn chuồn (Basho).

Khúc ca mùa gieo cấy
Trên thăm thẳm xứ miền
Nghệ thuật khởi nguyên (Basho).

Qua từng lá cỏ xanh
Hỡi sương ngọc
Chơi tiếp cuộc quẩn quanh (Ransetsu).

Mắc ngọn cành thông
Hay gỡ thoát
Một niềm si vọng trăng ( Hokushi).

Động
Âm
Ngã vật hình nhân (Bonchò).

Anh đào anh đào
Tràn lan
A ha ngựa bốn vó chim hai chân (Onitsura).

Cá hồi đưa tặng
Chẳng vào thăng đi mất
Cổng khuya khoắt (Buson).

Một chỗ lánh đêm
Kiếm tuốt
Tuyết cuốn (Buson).

Trên vệt đuôi chim rừng
Bước giẫm
Tịch tà nắng xuân (Buson).

Và đây nữa cách đọc Hài Cú:
Ban ngày tối ngày
Ban đêm sáng đêm
Tiếng ếch dội âm (Buson)

Đây là bài Hài Cú tượng thanh mạnh mẽ nhất. Người đọc được khuyên đọc to và nhanh trong nhật ngữ: Hi/wa/hi/kure/yo/yo/wa/yo/ake/yo/to/matu_kawazu. Thực hiện đúng như thế, chắc chắn người đọc sẽ kêu giống loài ếch.

Hay : Tẩm sương dãi dầm
Bồ câu u trầm
Nam _mô_A_Di_Đà_Phật

Nguyên tác trong thơ tiếng nhật: Tsuyu/honori/ honori /to/hato_no/nembutsu/kana, tiếng honori,honori (đầm đìa, mong manh) không chỉ biếu thị niềm trắc ẩn, một xúc động ứa nước mắt, nó còn biểu tượng âm cho loài bồ câu.

Trích ‘ Hài Cú Nhập Môn’
SƯU TẦM TỪ BLOG "illidian" , ĐỊA CHỈ:
http://vn.rd.yahoo.com/blog/mod/art_title/*http://vn.myblog.yahoo.com/phvarch/article?mid=257